नेपालको भूगोल सम्बन्धि सम्पुर्ण जानकारी । Nepalko bhugol sambandhi janakari

 

नेपालको भूगोल

अवस्थिति

• अक्षांश : २६° २२' उत्तरी अक्षांशदेखि ३०° २७' उत्तरी अक्षांश सम्म
• देशान्तर : ८०° ४' पूर्वी देशान्तरदेखि ८८° १२' पूर्वी देशान्तर सम्म
• नेपाल पृथ्वीको उत्तरी अक्षांशमा र पूर्वी देशान्तरमा अवस्थित एक भूपरिवेष्ठित मुलुक हो जुन एशिया महादेशमा पर्दछ।

क्षेत्रफल

• हालको नेपाल : १,४७,५१६ वर्ग कि.मि. (५६,८२७ वर्ग माइल) ।
• नेपालले विश्वको कुल क्षेत्रफलको ०.०३ %, एशिया महादेशको ०.३ % र दक्षिण एशियाको २.५ % भू-भाग ओगटेको छ।
• क्षेत्रफलको हिसाबले नेपाल विश्वको ९३ औं ठूलो मुलुक हो।
• नेपाल ४८ औं ठूलो भूपरिवेष्ठित मुलुक हो।
• नेपाल क्षेत्रफलको आधारमा चीनभन्दा ६५ गुणा सानो र भारतभन्दा २२ गुणा सानो छ।

समसामयिक : नेपालको नयाँ क्षेत्रफलको सम्बन्धमा

• नेपाल सरकारले २०७७ जेठ ७ (२०२० मे २०) मा नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा समेटिएको नयाँ नक्सा (कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा) लाई समेटेर नक्सामा समावेश गरी नेपालको राजनीतिक तथा प्रशासनिक नक्सा सार्वजनिक गरेको।
• २०७७ सालमा नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी भएपछि नेपालको भौगोलिक क्षेत्रफल कति वृद्धि भएको छ ?
  • क) ३३५ वर्ग कि.मि.
  • ख) ३३६ वर्ग कि.मि.
  • ग) ३३७ वर्ग कि.मि.
  • घ) ३३८ वर्ग कि.मि.
• विभिन्न स्रोत अनुसार र सञ्चार माध्यमलाई आधार मानेर यो क्षेत्रफल ३३५ वर्ग कि.मि. रहेको छ। यो क्षेत्रफललाई नेपालको १,४७,५१६ वर्ग कि.मि. मा जोड्दा १,४७,८५१ वर्ग किलोमिटर हुन आउँछ।

सिमाना

• उत्तर : तिब्बत (चीन), दक्षिण : बिहार र उत्तर प्रदेश, पूर्व : सिक्किम, पश्चिम : उत्तराखण्ड
• नेपालसँग चीनको सिमाना : १४१४ कि.मि. र भारतसँग : १८८० कि.मि.
• नेपाल र भारतको सिमानामा ५४ वटा सीमा स्तम्भ (जहाँ पिलर) निर्माण गरिएको छ।

लम्बाइ र चौडाइ

• पूर्वमा मेची नदीदेखि पश्चिममा काली नदीसम्म लम्बाइ ८८५ कि.मि. छ।
• उत्तर–दक्षिण चौडाइ : १९३ कि.मि. (अधिकतम चौडाइ : २४१ कि.मि., न्यूनतम चौडाइ : १४५ कि.मि.)

नजिकको समुद्री दूरी

• बंगालको खाडी, हिन्द महासागर : ११२७ कि.मि. (७०० माइल)

प्रामाणिक समय

• नेपालको प्रामाणिक समय दोलखा जिल्लामा रहेको गौरीशंकर (पार्वत्य हिमाल, ७१३४ मि.) लाई केन्द्र मानेर ८६° १५' पूर्वी देशान्तरलाई आधार मानेर निर्धारण गरिएको छ।
• नेपालको समय ग्रीनविच समय (GMT) भन्दा ५ घण्टा ४५ मिनेट अगाडि रहेको छ। वि.सं. २०४२ बैशाख १ गते उक्त स्थान र समय निर्धारण गरिएको हो। जीवनोपयोगी समयको अवधारणाका विकास गर्न १९५६ देखि अभ्यास गरिएको हो।

नेपालको ४ कुनाहरू

• उत्तर : ख्याला भञ्ज्याङ (हुम्ला)
• दक्षिण : तालाबारी (झापा)
• पूर्व : लेकगाउँ/ओलाङ्चुङगोला (ताप्लेजुङ)
• पश्चिम : दोधारा (कञ्चनपुर)

नेपालको राजनीतिक तथा प्रशासनिक विभाजन

• नेपाललाई सर्वप्रथम पृथ्वीनारायण शाहले एकीकरण पश्चात प्रशासनिक विभाजन गरेका थिए।
• राणा प्रधानमन्त्री वीर शमशेरले नेपाललाई वि.सं. १९५२ मा ३५ जिल्लामा विभाजन गरे। पछि ३२ जिल्ला र त्यसपछि ३२ जिल्लालाई पुनः ३५ जिल्लामा विभाजन गरियो।
• वि.सं. २०१५ बैशाख १ मा नेपाललाई राजा महेन्द्रले १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गरे।
• नेपाललाई २०७२ आश्विन ३ गते ७ प्रदेशमा विभाजन गरिएको छ।
  • समसामयिक : नेपाल सरकारले वि.सं. २०७५ चैत्र १५ गते विकास क्षेत्र खारेज गर्ने घोषणा गरेको हो।
• नेपालमा ७७ जिल्ला छन्।
• टुक्राइएका जिल्ला : नवलपरासी र रुकुम
• हाल नवलपरासी टुक्रेर नवलपरासी पूर्व (नवलपुर) र नवलपरासी पश्चिम (परासी) बनेको छ। रुकुम टुक्रेर पूर्वी रुकुम र पश्चिमी रुकुम बनेका छन्।
• २०७४ माघ २२ : रामेछाप, धादिङ, गोरखा र पूर्व रुकुमलाई हिमाली प्रदेशमा स्तरोन्नति गर्ने सरकारको निर्णय।
• २०७५ फाल्गुन १९ : नेपाल सरकारको राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी थप केही जिल्लालाई हिमाली प्रदेशमा स्थानान्तरण गरिएको।            

नेपालको अन्तिम / कान्छो जिल्ला

• नेपालको अन्तिम / कान्छो जिल्ला : पूर्वी रुकुम, यद्यपि सबै ४ वटा टुक्रिएका जिल्ला देखाइए पनि होइन कुनै एक मात्र नयाँ टुक्रिएको जिल्ला दिएको छ भने, त्यही नै अन्तिम जिल्ला हुनेछ।

नेपालको जिल्ला सम्बन्धी जानकारी

• चीन र भारत दुबैलाई छुने जिल्ला : २ (बाजुरा, ताप्लेजुङ)
• चीनसँग सिमाना जोडिएका जिल्ला : १५, चीनसँग मात्र सिमाना जोडिएका जिल्ला : १३ वटा, चीनसँग सिमाना नजोडिएका जिल्ला : ७७ - १५ = ६२
• भारतसँग सिमाना जोडिएका जिल्ला : २७, भारतसँग मात्र सिमाना जोडिएका जिल्ला : २५ वटा, भारतसँग सिमाना नजोडिएका जिल्ला : ७७ - २७ = ५०
• कुनै पनि देशसँग सिमाना नजोडिएका जिल्ला : ३५ वटा
• दुई देशसँग सिमाना जोडिएका जिल्ला : सिन्धुपाल्चोक, १० जिल्लासँग जोडिएको छ।
• क्षेत्रफल बराबर भएका जिल्ला : संखुवासभा र तनहुँ : १५४६ वर्ग कि.मि., बर्दिया र डोटी : २०२५ वर्ग कि.मि. (सूत्र : रातो बडो)

जिल्ला विविध

• भौगोलिक आधारमा ५ ठूला जिल्ला : डोल्पा, हुम्ला, ताप्लेजुङ, गोरखा, मुस्ताङ र ५ साना जिल्ला : भक्तपुर, ललितपुर, काठमाडौं, पर्वत, तेह्रथुम
• ठूलो जिल्ला : डोल्पा (७८८९ वर्ग कि.मि.), सानो जिल्ला : भक्तपुर (११९ वर्ग कि.मि.), डोल्पा भक्तपुर भन्दा ६६ गुणा ठूलो छ।
• मौजुदा पुलको जिल्ला, नेपालको वनक्षेत्रमा बढी अतिक्रमण भएको जिल्ला : बाँके
• सर्वाधिक उचाइमा जिल्ला सदरमुकाम भएको जिल्ला : हुम्ला (सिमकोट, २९५० मि.) र होचो स्थानमा सदरमुकाम भएको महोत्तरी (जलेश्वर ६९ मि.)
• सबैभन्दा कम जनसंख्या भएको जिल्ला : मनाङ, र धेरै जनसंख्या भएको जिल्ला : काठमाडौं
• सबैभन्दा बढी हिमाली जिल्ला : सोलुखुम्बु, र हिमाली जिल्ला नभएको जिल्ला : कपिलवस्तु
• नदीको बहाव नपुग्ने जिल्ला : मुस्ताङ
• सबैभन्दा बढी नदी बग्ने जिल्ला : सप्तरी
• सबैभन्दा धेरै नगरपालिका भएको जिल्ला : काठमाडौं
• हिमाल नपर्ने जिल्ला : झापा
• हिमाल, पहाड र तराई तीनै भू-भाग पर्ने जिल्ला : नवलपरासी
• पूर्व–पश्चिम राजमार्ग सबैभन्दा लामो पर्ने जिल्ला : कञ्चनपुर
• सबैभन्दा बढी वन क्षेत्र भएको जिल्ला : डोल्पा
• सबैभन्दा कम वन क्षेत्र भएको जिल्ला : भक्तपुर
• धेरै जिल्लासँग सिमाना जोडिएको जिल्ला : सिन्धुपाल्चोक
• सबैभन्दा बढी हिमाल भएको जिल्ला : सोलुखुम्बु
• नेपालकै सबैभन्दा होचो स्थान : केचनाकवल, झापा
• सबैभन्दा बढी साक्षर जिल्ला : काठमाडौं
• सबैभन्दा कम साक्षर जिल्ला : रौतहट

विश्वमा नेपालका रेकर्ड

• सर्वोच्च शिखर : सगरमाथा, ८८४८.८६ मि (२९०३१.७ फिट / २९०३२ फिट)
• गहिरो उपत्यका : अरुण उपत्यका, ६९११ मि. गहिरो, संखुवासभामा
• गहिरो ताल : शे-फोक्सुण्डो ताल, डोल्पा, १४५ मि. गहिराइ
• सर्वोच्च स्थानमा रहेको ताल : तिलिचो ताल, मनाङ, ४९१९ मि. उचाइमा
• सर्वोच्च स्थानमा भएको धान खेती : जुम्ला (चुम्ला)
• सर्वोच्च स्थानमा भएको बाली खेती : जुम्ला, मुगु, हुम्ला जिल्लामा ३००० मिटर उचाइमा
• नेपालमा मात्र पाइने चर : कस्तुरी मृग (राष्ट्रिय जनावर)
• सर्वोच्च स्थानबाट बग्ने नदी : अरुण नदी, १७००० फिट उचाइबाट
• सबैभन्दा होचो स्थान : केचनाकवल, झापा
• सर्वोच्च स्थानमा रहेको बस्ती : डोल्पा जिल्लाको धो
• सर्वोच्च स्थानमा रहेको भञ्ज्याङ : थोराङ ला पास, मनाङ, ५४१६ मि.

प्रदेश

• चीन र भारत दुबैलाई छुने प्रदेश : ५ वटा (कोशी प्रदेश, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी, सुदूर पश्चिम)
• भारतलाई मात्र छुने प्रदेश : ३ वटा (कोशी प्रदेश, मधेश, लुम्बिनी)
• चीनलाई मात्र छुने प्रदेश : ४ वटा (कोशी प्रदेश, बागमती, गण्डकी, कर्णाली)
• चीनलाई मात्र छुने प्रदेश : एउटा (कर्णाली प्रदेश), चीनलाई छुने प्रदेश : ५ वटा (कोशी, बागमती, गण्डकी, कर्णाली, सुदूर पश्चिम)

स्थानीय तह

• स्थानीय तह भन्नाले अहिलेका गाउँपालिका र नगरपालिका र जिल्ला समावेश हुन्छ।
• नेपालमा ६ महानगरपालिका, ११ उपमहानगरपालिका, २७६ नगरपालिका (कुल नगरपालिका = २९३) र ४६० गाउँपालिका गरी हाल जम्मा ७५३ स्थानीय तह रहेका छन्।
• २०७३ भाद्र ४ : सरकारले ७४४ वटा स्थानीय तह कायम भएको सूचना राजपत्रमा प्रकाशन।
• २०७३ असोज १५ : ७४४ वटा स्थानीय तहलाई पुनः समायोजन, जसमा ४८ गाउँपालिका र ५ वटा नगरपालिका थप भई कुल ७५३ पुगे।
• सबैभन्दा धेरै स्थानीय तह भएको जिल्ला – सप्तरी (१८), सबैभन्दा कम – मनाङ (४)।
• सबैभन्दा कम स्थानीय तह भएको जिल्ला – पश्चिम रुकुम : ३ वटा गाउँपालिका : मुसी, त्रिवेणी, चौरजहारी।

वडा संख्या

• ६७५३, सबैभन्दा बढी वडा संख्या भएको जिल्ला – सर्लाही (२०० वटा) र सबैभन्दा कम वडा संख्या भएको जिल्ला – मुस्ताङ (२९ वटा)।

गाउँपालिका

• गाउँपालिका विहीन जिल्ला – २ (काठमाडौं, भक्तपुर)
• सबैभन्दा धेरै गाउँपालिका भएको जिल्ला – दाङ (१० वटा)
• एउटा मात्र गाउँपालिका भएको जिल्ला – मनाङ (नासोङ)
• क्षेत्रफलका आधारमा ठूलो गाउँपालिका – चुमनुब्री (गोरखा)
• सबैभन्दा सानो गाउँपालिका – खप्तड छान्ना (बझाङ)

ठूला गाउँपालिका

क्षेत्रफलको आधारमा

• (१) नासोङ (मनाङ) – २७९१.६६ वर्ग कि.मि.

जनसंख्याको आधारमा (राष्ट्रिय जनगणना २०७८)

• (१) बैजनाथ (बाँके)

• तीन ठूला गाउँपालिका जनसंख्याको आधारमा (राष्ट्रिय जनगणना २०७८):

  • (१) बैजनाथ (बाँके)
  • (२) राप्तीसोनारी (बाँके)
  • (३) खजुरा (बाँके)

साना गाउँपालिका

क्षेत्रफलको आधारमा

• (१) परवानीपुर (बारा) – १५.४८ वर्ग कि.मि.

जनसंख्याको आधारमा

• नाफा भूमि, मनाङ

• तीन साना गाउँपालिका जनसंख्याको आधारमा (राष्ट्रिय जनगणना २०७८):

  • (१) नाफा भूमि, मनाङ
  • (२) चामे, मनाङ
  • (३) लो-घेकर दामोदरकुण्ड, मुस्ताङ

नगरपालिका

• पहिलो नगरपालिका – ललितपुर, १९७५ पौष २
• वि.सं. २०५३ फाल्गुन ९ गते २७ वटा नगरपालिका थप भई ५६ पुगेका छन्।
• सबैभन्दा धेरै नगरपालिका भएको जिल्ला – मोरङ (१६ वटा)
• एउटा मात्र नगरपालिका भएको जिल्ला – ६ वटा (मुगु, मनाङ, जुम्ला, रोल्पा, ओखलढुंगा, संखुवासभा, ताप्लेजुङ, पाँचथर)
• नगरपालिका नभएको जिल्ला – ५ वटा (मनाङ, मुस्ताङ, हुम्ला, डोल्पा, रुकुम पूर्व)

क्षेत्रफलका आधारमा ५ ठूला नगरपालिका (ठूलोदेखि सानो)

• शितगंगा – अर्घाखाँची
• आठबिसकोट – रुकुम पश्चिम
• त्रियुगा – उदयपुर
• चौदण्डीगढी – उदयपुर
• तानसेन – पाल्पा

क्षेत्रफलका आधारमा ५ साना नगरपालिका (सानोदेखि ठूलो)

• भक्तपुर (६.८९ वर्ग कि.मि.)
• मध्यपुर थिमी (११.४७ वर्ग कि.मि.)
• कीर्तिपुर (काठमाडौँ)
• टोखा (काठमाडौँ)
• महालक्ष्मी (ललितपुर)

उप–महानगरपालिका

क्षेत्रफलका आधारमा (सानोदेखि ठूलो)

• नेपालगञ्ज, जनकपुरधाम, इटहरी, धरान, तुलसीपुर, घोराही, हेटौंडा, बुटवल, धनगढी, कलैया, जितपुर–सिमरा

जनसंख्याको आधारमा (ठूलोदेखि सानो) (स्रोत : राष्ट्रिय जनगणना २०७८)

• घोराही > धरान > इटहरी > हेटौंडा > जनकपुरधाम > बुटवल > तुलसीपुर > नेपालगञ्ज > कलैया > जितपुर–सिमरा

महानगरपालिका

• पहिलो महानगर – काठमाडौं (२०७२ मंसिर २९)
• पछिल्लो महानगर – २०७५ जेठ १० (विराटनगर र वीरगञ्ज घोषणा)

नेपालको महानगरपालिका

जनसंख्याको आधारमा (सानोदेखि ठूलो क्रम) (स्रोत : राष्ट्रिय जनगणना २०७८)

• विराटनगर – वीरगञ्ज – ललितपुर – भरतपुर – पोखरा – काठमाडौं

नाम	क्षेत्रफल (वर्ग कि.मि.)	जनसंख्या	वडा संख्या	जिल्ला	प्रदेश
काठमाडौं	४९.४५	८४५७६७	३२	काठमाडौं	बागमती
पोखरा	४६४.२४	५१८४५२	३३	कास्की	गण्डकी
ललितपुर	३६.१२	२९९८४३	२९	ललितपुर	बागमती
भरतपुर	४३२.९५	३६९३७७	२९	चितवन	बागमती
वीरगञ्ज	३२.०७	२६८२७३	३२	पर्सा	मधेश
विराटनगर	७७	२४२५४८	१९	मोरङ	कोशी

प्रदेश विविध (Mobile Friendly)

प्रदेश १

• जिल्ला : १४
• प्रदेश क्षेत्रफल : १७.६%
• जनसंख्या : १७.०३%
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (क्षेत्रफल) : ताप्लेजुङ / तेह्रथुम
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (जनसंख्या) : मोरङ / तेह्रथुम

प्रदेश २

• जिल्ला : ८
• प्रदेश क्षेत्रफल : ६.६%
• जनसंख्या : २०.९९%
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (क्षेत्रफल) : सप्तरी / महोत्तरी
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (जनसंख्या) : सर्लाही / पर्सा

प्रदेश ३

• जिल्ला : १३
• प्रदेश क्षेत्रफल : १३.७%
• जनसंख्या : २०.८७%
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (क्षेत्रफल) : सिन्धुपाल्चोक / भक्तपुर
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (जनसंख्या) : काठमाडौं / रसुवा

प्रदेश ४

• जिल्ला : ११
• प्रदेश क्षेत्रफल : २१.५%
• जनसंख्या : ९.५४%
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (क्षेत्रफल) : गोरखा / पर्वत
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (जनसंख्या) : कास्की / मनाङ

प्रदेश ५

• जिल्ला : १२
• प्रदेश क्षेत्रफल : १७.९%
• जनसंख्या : १७.५६%
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (क्षेत्रफल) : बाँके / अर्घाखाँची
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (जनसंख्या) : कपिलवस्तु / रुकुम पूर्व

प्रदेश ६

• जिल्ला : १०
• प्रदेश क्षेत्रफल : २९.६%
• जनसंख्या : ५.७१%
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (क्षेत्रफल) : डोल्पा / रुकुम पश्चिम
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (जनसंख्या) : सुर्खेत / डोल्पा

प्रदेश ७

• जिल्ला : ९
• प्रदेश क्षेत्रफल : १३.३%
• जनसंख्या : ६.२९%
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (क्षेत्रफल) : कञ्चनपुर / डोटी
• ठूलो जिल्ला / सानो जिल्ला (जनसंख्या) : कैलाली / बाजुरा

विभिन्न प्रदेशमा स्थानीय तहको विवरण 

प्रदेश १

• महानगर : विराटनगर
• उप–महानगर : धरान, इटहरी
• नगरपालिका : ४६
• गाउँपालिका : ८८
• कुल स्थानीय तह : १३४

प्रदेश २

• महानगर : वीरगञ्ज
• उप–महानगर : जनकपुर, कलैया, जितपुर सिमरा
• नगरपालिका : ३६
• गाउँपालिका : ५८
• कुल स्थानीय तह : ९४

प्रदेश ३

• महानगर : काठमाडौं, ललितपुर, भरतपुर
• उप–महानगर : हेटौंडा
• नगरपालिका : ४१
• गाउँपालिका : ७४
• कुल स्थानीय तह : ११५

प्रदेश ४

• महानगर : पोखरा
• उप–महानगर : —
• नगरपालिका : २६
• गाउँपालिका : ५८
• कुल स्थानीय तह : ८५

प्रदेश ५

• महानगर : —
• उप–महानगर : तुलसीपुर, घोराही, बुटवल, नेपालगञ्ज
• नगरपालिका : ३२
• गाउँपालिका : ७३
• कुल स्थानीय तह : १०५

प्रदेश ६

• महानगर : —
• उप–महानगर : —
• नगरपालिका : २५
• गाउँपालिका : ५४
• कुल स्थानीय तह : ७९

प्रदेश ७

• महानगर : —
• उप–महानगर : धनगढी
• नगरपालिका : ३३
• गाउँपालिका : ५४
• कुल स्थानीय तह : ८८

विविध

• हिमाली प्रदेशमा थपिएका जिल्लाः पूर्वी रुकुम, गोरखा, धादिङ, संखुवासभा (२०७४ असोज २२ मा राजपत्रमा प्रकाशन र लागू, हाल कार्यान्वयन पनि २०७५ फाल्गुन १९ मा हिमाली प्रदेशमा समावेश गरिएको छ।)
• स्थानीय तह पुनर्संरचना २०७४ मा नेपालका जिल्लालाई ३ भागमा वर्गीकरण गरिएको छ। हिमाली जिल्ला : २१, पहाडी जिल्ला : ३५, तराईका जिल्ला : १५, भित्री मधेश : ७, काठमाडौं उपत्यका जिल्ला : ३
• महानगरपालिका हुनका लागि कम्तीमा ५ लाख र उप–महानगरपालिका हुनका लागि कम्तीमा २ लाख जनसंख्या हुनुपर्छ।
• नगरपालिका हुनका लागि हिमाली जिल्लाको हिमाली क्षेत्रमा कम्तीमा १० हजार, हिमाली जिल्लाको पहाडी क्षेत्र तथा पहाडी जिल्लामा कम्तीमा ४० हजार, भित्री मधेश जिल्लामा कम्तीमा ५० हजार, तराईका जिल्लामा कम्तीमा ७५ हजार र काठमाडौं उपत्यकाका जिल्लामा कम्तीमा १ लाख जनसंख्या हुनुपर्छ।

भौगोलिक विभाजन

• नेपाललाई धरातलीय स्वरूपको आधारमा हिमाल (१५ %), पहाड (६८ %) र तराई (१७ %) मा विभाजन गरिएको छ।

हिमाली प्रदेश

• उचाइ : ३५०० मि. – ८८४८.८६ मि. (२९०२९ फिट)
• जिल्ला : १६ (हिमालमा ८ वटा जिल्ला पर्छन् भन्ने भनाइ पनि पाइन्छ)
• स्थानीय तह : १०५
• ठूलो जिल्ला : डोल्पा
• सानो जिल्ला : पूर्वी रुकुम

पहाडी प्रदेश

• उचाइ : ६०० मि. – ३५०० मि.
• जिल्ला : ५० (पहाडमा २८ वटा जिल्ला पर्दछन् भन्ने पनि पाइन्छ)
• स्थानीय तह : ३०५
• ठूलो जिल्ला : सिन्धुपाल्चोक
• सानो जिल्ला : भक्तपुर

तराई प्रदेश

• उचाइ : ६० मि. – ६०० मि.
• जिल्ला : २१
• स्थानीय तह : २९६
• ठूलो जिल्ला : कैलाली
• सानो जिल्ला : परासी

तराईको विभाजन

१. बाह्य तराई : ६० मि – ३०० मि. मेदानी क्षेत्र, अल्को भण्डार, पाँगो माटोले बनेको उर्वर भूमि मेदानी क्षेत्र हो।
२. भावर प्रदेश : ३०० मि – ६०० मि. चुरेको फेदी पहाड क्षेत्रमा पर्छ, भावरको पैँठी क्षेत्र मानिन्छ।
३. भित्री मधेश / चुरे क्षेत्र : ३००–६०० मि., दून क्षेत्र

भित्री मधेशमा पर्ने जिल्लाः

• उदयपुर, सिन्धुली, मकवानपुर, चितवन, नवलपुर, दाङ, सुर्खेत (पूर्वदेखि पश्चिम)
• दाङ (१२५२ वर्ग कि.मि.), सिन्धुली, सुर्खेत, मकवानपुर, चितवन, उदयपुर, नवलपुर (१३३० वर्ग कि.मि.) (ठूलोदेखि सानो)
• भित्री मधेशको क्षेत्रफल : ५.४ %

पहाडी प्रदेश

• यो प्रदेशलाई महाभारत श्रृङ्खला, मध्यपहाड र चुरे श्रृङ्खलामा विभाजन गरिएको छ।

महाभारत पर्वत (मध्य हिमालय)

• महाभारत पर्वतलाई मध्य पहाडी पर्वत क्षेत्र मानिन्छ।
• महाभारत पर्वतको सर्वोच्च स्थान : शिखर डाँडा, इलाम, ३५०० मि.

चुरे पर्वत (शिवालिक / बाह्य हिमालय)

• चुरे पर्वतको सर्वोच्च स्थान : गाभा, कैलाली, १९५५ मि.

हिमाली प्रदेश

• यो प्रदेशलाई बर्फ क्षेत्र र हिमरेखाको प्रदेश मानिन्छ।
• यस प्रदेशको विशेषता : उच्च हिमश्रृङ्खला, हिमनदी, हिमताल र हिमरेखा माथिको क्षेत्र समावेश हुन्छ।
• यो प्रदेशलाई मुख्य हिमाली, भित्री हिमाली, सिमान्त हिमाली मा विभाजन गरिएको छ।

१. मुख्य हिमाल

• ४००० मिटर – ८८४८.८६ मिटर सम्म फैलिएको, ८००० मिटर माथिका हिमाल रहेका, प्रथम स्तरको मानव बसोबास नभएको उच्चतम स्थल।

२. भित्री हिमाल / भोट प्रदेश / हिमाली उपत्यका

• २५०० मिटर – ४००० मिटर सम्म फैलिएको, सदरन ३००० मिटरको उचाइमा स्थायी हिमरेखा रहेको छ।
• ४५०० मिटरको सिमानामा, गोर्खा, सबैभन्दा तलको स्थानको स्थायी हिमरेखा हो जुन भित्री हिमालमा पर्छ।

३. सिमान्त हिमाली

• ४००० मिटर – ६००० मिटर सम्म, वृक्ष रेखा पर्ने भएकाले खेतीपाती र बसोबासका लागि अनुपयुक्त।

हिमश्रृङ्खला

• विश्वका सर्वोच्च ठूला पर्वतमाला हिमालय पर्वतमालामा नेपालका सबै २६ हिमश्रृङ्खला र ७५ उप-श्रृङ्खला यही प्रदेशमा पर्दछन्।
• विश्वमा ८ हजार मिटर भन्दा अग्ला हिमाल १४ वटा छन्। ती मध्ये ८ वटा नेपालमा पर्दछन्।
• विश्वमा ८५०० मिटर अग्ला हिमाल ५ वटा छन् भने नेपालमा ३ वटा छन्।
• सिसापाङ्मा (८०१३ मिटर) विश्वको १४औँ अग्लो हिमाल हिमालयमा पर्दछ।
• काठमाडौंबाट सबैभन्दा नजिक पर्ने हिमाल जुगल हिमाल (६५३१ मिटर, सिन्धुपाल्चोक) हो। यसलाई धौलागिरी टाकुरा पनि भनिन्छ।
• नेपालमा रहेका ६००० मिटर भन्दा अग्ला ६ हिमाल यही श्रृङ्खलामा पर्दछन्।

हिमाल (तालिकालाई बुँदामा)

• सगरमाथा

  • उचाइ : ८८४८.८६ मिटर (२९०२९ फिट)
  • हिमश्रृङ्खला : खुम्बु / महालाङ्गुर
  • जिल्ला : सोलुखुम्बु
  • प्रदेश : कोशी

• कञ्चनजङ्घा

  • उचाइ : ८५८६ मिटर
  • हिमश्रृङ्खला : कञ्चनजङ्घा
  • जिल्ला : ताप्लेजुङ
  • प्रदेश : कोशी

• ल्होत्से

  • उचाइ : ८५१६ मिटर
  • हिमश्रृङ्खला : खुम्बु / महालाङ्गुर
  • जिल्ला : सोलुखुम्बु
  • प्रदेश : कोशी

• मकालु

  • उचाइ : ८४६३ मिटर
  • हिमश्रृङ्खला : कुम्भकर्ण / महालाङ्गुर
  • जिल्ला : संखुवासभा
  • प्रदेश : कोशी

• चो ओयु

  • उचाइ : ८२०१ मिटर
  • हिमश्रृङ्खला : खुम्बु / महालाङ्गुर
  • जिल्ला : सोलुखुम्बु
  • प्रदेश : कोशी

• धौलागिरी

  • उचाइ : ८१६७ मिटर
  • हिमश्रृङ्खला : धौलागिरी
  • जिल्ला : म्याग्दी
  • प्रदेश : गण्डकी

• मनास्लु

  • उचाइ : ८१६३ मिटर
  • हिमश्रृङ्खला : मनास्लु / मानसिरी
  • जिल्ला : गोरखा
  • प्रदेश : गण्डकी

• अन्नपूर्ण

  • उचाइ : ८०९१ मिटर
  • हिमश्रृङ्खला : अन्नपूर्ण
  • जिल्ला : कास्की
  • प्रदेश : गण्डकी

थप जानकारी

• सन् १९५३ मे २९ मा पहिलो पटक सगरमाथाको सफल आरोहण तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा (न्युजिल्याण्ड) र एडमण्ड हिलारी (नेपाल) ले गरेका थिए।
• सन् १९७५ मे १६ मा पहिलो महिला आरोही जुनको ताबेई (जापान) ले सगरमाथाको सफल आरोहण गरेकी थिइन्।
• सन् १९८० मे ८ मा राइनहोल्ड मेसनर (इटली) र पिटर हाबेलर (अष्ट्रिया) ले पहिलो पटक अक्सिजन बिना सगरमाथाको सफल आरोहण गरे।
• सन् १९९३ अप्रिल २२ (२०५० साल बैशाख १०) मा पहिलो नेपाली महिला पासाङ ल्हामु शेर्पाले सगरमाथाको सफल आरोहण गरिन्।
• वि.सं. २०७० जेठ ०९ मा अमेरिकन आरोहीले सगरमाथाको चुचुरोमा २१ घण्टा पुगेर विश्व कीर्तिमान कायम गरे भने वि.सं. २०७० जेठ ०८ मा पासाङ शेर्पाले सगरमाथाको चुचुरोमा १७ घण्टा पुगे।
• एरिक वाइल्डर (एक खुट्टा नभएको व्यक्ति) ले सगरमाथा आरोहण गरेका छन्।
• ८००० मिटर अग्ला हिमाल मध्ये सबैभन्दा पहिलो पटक आरोहण गरिएको हिमाल माउन्ट अन्नपूर्ण हो। जर्मनीका नागरिक लुईस लाचेनाल र मौरिस हर्जोगले सन् १९५० जुन ३ मा यसको सफल आरोहण गरेका थिए।
• नेपाल सरकारले हिमाल आरोहण सन् १९४९ बाट खुल्ला गरेको हो। (अन्तिम पटक आरोहण गरिएको हिमाल जुगल हिमाल हो।)
• मनास्लु (८१५६ मि.) आरोहण गर्न वि.सं. २०७० वैशाख ७ गतेबाट प्रतिबन्ध लगाइएको।

सगरमाथाको नयाँ उचाइ घोषणा

• घोषणा मिति : २०७७ मंसिर २३ (२०२० डिसेम्बर ८)
• सगरमाथाको नयाँ उचाइ : ८८४८.८६ मिटर कायम गरिएको।
• विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको उचाइ ०.८६ मिटर बढेको पाइयो।

८ हजार मिटर माथिका १४ वटा हिमाल आरोहणमा कीर्तिमान

• ६ वर्षका नेपाली युवा निर्मल पुर्जाले ६ महिनामा ८ हजार मिटर अग्ला १४ वटा हिमाल आरोहण गरी विश्व कीर्तिमान कायम गरेका छन्।
• उनी सबैभन्दा छिटो ८ हजार मिटर माथिका हिमाल आरोहण गर्ने आरोही बनेका छन्।
• ८ हजार मिटर माथिका सबै हिमाल आरोहण गर्ने पहिलो नेपाली मिहिराज शेर्पा हुन्। उनले सन् २०११ मा कञ्चनजङ्घाको आरोहण गरेपछि उक्त कीर्तिमान कायम गरेका थिए।
• सन् १९८६ मा ८ हजार मिटर माथिका सबै हिमाल आरोहण गर्ने पहिलो व्यक्ति राइनहोल्ड मेसनर (इटली) हुन्।

आरोहणका लागि खुल्ला गरिएका हिमालको संख्या : ४१९

• खुल्ला गरिएका हिमालहरू सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा रहेको जुगल हिमश्रृङ्खलामा पर्दछन्।
• खुल्ला गरिएको मिति : २०५० जेठ २३
• पर्यटन विभागका अनुसार नेपालमा हिमालको संख्या १,३१० वटा रहेका छन्।

नेपालका प्रमुख हिमाल शृङ्खला

• मुकुट चुचुरो : ६३३९ मि. (म्याग्दी)
• लाङटाङ हिमाल : ७२३४ मि. (रसुवा)
• सैपाल : ७०३१ मि. (बझाङ)
• अपि : ७१३२ मि. (बाजुरा)
• काञ्जिरोवा : ६८८३ मि. (डोल्पा)
• माछापुच्छ्रे : ६९९३ मि. (कास्की)
• गौरिशंकर हिमाल : ७०८५ मि. (दोलखा)
• दामोदर : मुस्ताङ
• नालाकङ्कर, चाङ्दी : हुम्ला
• गुर्साँ : बाजुरा
• गौतम : डोल्पा
• कान्जीरोवा : मुगु

हिमाल र तिनका नाम / उपनाम

• श्री अन्नपूर्ण — धिरेन्द्र शिखर
• सगरमाथा — पञ्चौं ध्रुव / The Third pole र संसारकी आमा
• आमादब्लम — लोडिङ पिक, ६८५६ मि. (सोलुखुम्बु)
• मनास्लु — कुटाङ माउण्टेन, Mountain of Spirit
• साङ्ग हिमाल — शान्ति पिक, Peak 38, ७५१५ मिटर (सोलुखुम्बु)
• कञ्चनजङ्घा — पाँच चुलीको हिमाल / नेपाल हिमाल / अन्तिम चुचो
• गौरिशंकर — पार्वतीको हिमाल
• धौलागिरी — सेतो हिमाल / ६ चुचो हिमाल
• माछापुच्छ्रे — कुमारी हिमाल, Matter Horn of Nepal
• जुगल — पासाङ ल्हामु चुचो (सोलुखुम्बु)

केही उपनामहरू

• हिमचितुवा : आङ्गरिता शेर्पा
• हिमतार : सोनाम छिरिङ शेर्पा
• हिमबाघ : बाबुछिरी शेर्पा
• हिउँको बादल : तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा
• हिमालकी छोरी : पासाङ ल्हामु शेर्पा
• हिमचितुवाको गोली : डा. धनञ्जय गुरुङ

नदी–नालाहरू

• नदीको आधारमा नेपालको विभाजन : नदी नालाको आधारमा नेपाललाई तीन भागमा विभाजन गरिएको छ।

कोशी प्रदेश

• कञ्चनजङ्घा हिमालदेखि लाङटाङ हिमालसम्मको प्रवाह क्षेत्र, ताप्लेजुङ – रसुवा सम्म

गण्डकी प्रदेश

• लाङटाङ हिमालदेखि धौलागिरी हिमालसम्मको प्रवाह क्षेत्र, रसुवा – म्याग्दी सम्म

कर्णाली प्रदेश

• धौलागिरी हिमालदेखि च्याङ्ग सुङ्ग हिमालसम्मको प्रवाह क्षेत्र, म्याग्दी – दार्चुला सम्म

• नेपाल जलस्रोतको दृष्टिले विश्वमा दोस्रो सम्पन्न मुलुक मानिन्छ।

• नेपालमा भएका करिब ६००० साना ठूला नदी नालाको कुल लम्बाइ ४५,००० कि.मि. भन्दा बढी रहेको छ।

• हिमालमा मूल भएका नदीहरू : कालीगण्डकी, कर्णाली, कोशी, अरुण, सुनकोशी, त्रिशुली।

• एकै नामले रेखा बनेका नदी : राप्ती

• नेपालको एकमात्र दक्षिणबाट उत्तर बग्ने नदी : कमला

• उत्तर वाहिनी नदीहरू कमै मात्र भेटिन्छन् भने गंगा भन्दा साना ठूला नदीहरू चिनिन्छन्।

• अन्नपूर्ण हिमालबाट बग्ने मुख्य नदी : कालीगण्डकी

• भारतमा महाकाली नदीलाई शारदा, मेचीलाई महानन्दा र बागमतीलाई सरयू भनिन्छ।

• २ नदीको संगमलाई दोभान भनिन्छ भने तीन नदीको संगम त्रिवेणी हो।

• कालिगण्डकी नदीलाई शालिग्रामका लागि प्रसिद्ध छ।

नेपालका नदीहरूको उत्पत्तिका आधारमा ३ भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ

प्रथम स्तर

• हिमालय पर्वतबाट उत्पत्ति हुने नदीहरू : सप्तकोशी, सप्तगण्डकी, सप्तकर्णाली र महाकाली
• प्रथम स्तरका नदीबाट प्रमुख मात्रामा विद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ।

दोस्रो स्तर

• महाभारत पर्वतबाट उत्पत्ति हुने नदीहरू : मेची, बागमती, कमला, त्रियुगा, कन्काई, राप्ती इत्यादि
• यी नदीबाट बाढीको पानी सिंचाइ प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्छ।

तेस्रो स्तर

• चुरे पर्वतबाट उत्पत्ति हुने नदीहरू : रतुवा, तिलावे, बबई, मनुस्मारा, हरिवन इत्यादि
• यी नदीहरू वर्षामा गहिराई बढ्ने र हिउँदमा सुक्खा हुने गर्छन्।

प्रथम स्तरका नदीहरू सम्बन्धी थप जानकारी (तालिकालाई बुँदामा)

कोशी

• सहायक नदी : तमोर, अरुण, दूधकोशी, लिकु, तामाकोशी, सुनकोशी, इन्द्रावती (पूर्वदेखि पश्चिम)
• लम्बाइ : ७३० कि.मि. (ठूलो)
• विद्युत क्षमता : २२,००० मेगावाट
• अन्य : कोशी नदीको नामकरण भएको

गण्डकी / नारायणी

• सहायक नदी : त्रिशुली, कालीगण्डकी, बूढी गण्डकी, मर्स्याङ्दी, मादी, सेतीगण्डकी, दरौंदी (पूर्वदेखि पश्चिम)
• लम्बाइ : ३३८ कि.मि. (गहिरो)
• विद्युत क्षमता : २०,००० मेगावाट
• अन्य : गण्डकी नदी र नारायणी नदी एउटै हुन्। गण्डकी शालिग्रामका लागि प्रसिद्ध नदी हो।

कर्णाली

• सहायक नदी : सानो भेरी, ठूलो भेरी, मुगु कर्णाली, तिला, हुम्ला कर्णाली, बुढी गंगा, सेती गंगा (पूर्वदेखि पश्चिम)
• लम्बाइ : ५०७ कि.मि. (लामो)
• विद्युत क्षमता : ३२,००० मेगावाट (सबैभन्दा बढी)
• अन्य : डोल्पामा माछाको लागि प्रसिद्ध नदी, पहिलो पटक वि.सं. २०२५ सालमा खोजिएको।

विशेषता 

कोशी

• भारतमा कोशी नदीलाई कोसी / बिहारको दुःख भनिन्छ।
• बाढी वहन क्षमतामा विश्वको दोस्रो ठूलो नदी।

गण्डकी

• कालीगण्डकी नदी शालिग्रामको लागि प्रसिद्ध छ।
• भारतमा यसलाई गण्डक भनिन्छ।

कर्णाली

• भारतमा यसलाई घाँघरा भनिन्छ।

---

ठूला / साना / लामो नदी

कोशी

• ठूलो नदी : अरुण
• सानो नदी : लिकु
• लामो नदी : अरुण

गण्डकी

• ठूलो नदी : कालीगण्डकी
• सानो नदी : त्रिशुली
• लामो नदी : मर्स्याङ्दी

कर्णाली

• ठूलो नदी : हुम्ला कर्णाली
• सानो नदी : तिला
• लामो नदी : हुम्ला कर्णाली

---

प्रमुख नदीको पौराणिक नाम

• अरुण : महाश्रवा

• इन्द्रावती : सत्यवाहिनी

• बुढीगण्डकी : अष्टवक्र

• दरौंदी : विश्वधारा

• सेती : वेणुपर्णी स्वरूप

• राप्ती : अचिरावती

• बागमती : वाग्मती

• सुनकोशी : भुष्मधारा

• लिकु : हेमगंगा

• मादी : माण्डवी, कोमार्थ स्वरूप

• त्रिशुली : घर्मधारा, त्रिशुलगंगा

• सेते : चम्पावती

• बागलुङ : भार्गवी

• कमला : कम्मती

• दूधकोशी : भगवती

• तमोर : दुःखी

• मर्स्याङ्दी : त्रिशूलमा

• कर्णाली : पंचनेद्री

• टुकुचा : इन्द्रधारा

• किमथङ्का : भ्रामती

• कालीगण्डकी : कृष्णगण्डकी, गंगा स्वरूप

---

नेपालका विभिन्न नदीका उद्गमस्थल

• दूधकोशी : खुम्बु (सगरमाथा हिमाल)

• तमोर : कुम्भकर्ण हिमाल

• सेती : अन्नपूर्ण हिमाल

• दरौंदी : बुद्ध हिमाल

• मुगु कर्णाली : ललाट हिमाल

• सानो भेरी : डोल्पा (धौलागिरी हिमाल)

• किमथङ्का : गोसाईकुण्ड

• इन्द्रावती : जुगल हिमालको पाँच पोखरी क्षेत्र

• कालीगण्डकी : मुस्ताङ क्षेत्र (दामोदर कुण्ड)

• मादी, सेती : अन्नपूर्ण हिमाल

• त्रिशुली : गोसाईकुण्ड

• बुढीगण्डकी : गणेश हिमाल

• दरौंदी : गणेश हिमाल

• लिकु : रोल्वालिङ हिमश्रृङ्खला

• तिला : गोसाईकुण्ड

• मर्स्याङ्दी : मनास्लु हिमाल / मुगु हिमाल

• सेती : लाङटाङ

• बागमती : बाग्द्वार

• विष्णुमती : शिवपुरी

• कमला : सिन्धुली गढी

---

हिमनदी

• नेपालको सबैभन्दा ठूलो हिमनदी : लाङटाङ (१६ कि.मि., रसुवा)
• नेपालको सबैभन्दा लामो हिमनदी : खुम्बु (३२ कि.मि., सोलुखुम्बु)
• विश्वको सबैभन्दा लामो हिमनदी : ल्याम्बर्ट (४०० कि.मि.), अण्टार्कटिका महादेश
• विश्वको सबैभन्दा सानो हिमनदी : खुम्बु, सोलुखुम्बु, ५७०० मिटर

---

कुन तह कहाँ

• बागलुङ : मोते दह, चौरिया दह, किचाकानी दह, रम्जाङ दह

• सल्यान : कुपिण्डे दह, स्यालुखो दह

• डोटी : सिमसारिया दह, बडैला दह

• अछाम : रुपी दह, साजाल दह

• मुगु : रारा ताल, छायाँनाथ दह

• ललितपुर : नागदह, नख्खु पोखरी

• सुर्खेत : सिम्ता दह, मुल्टा जग्गा दह

• रुकुम : स्यार्पु दह, कम्फु दह, रुकुमकोट दह

• अर्घाखाँची : राप्ती दह, जिग्ना दह, तालदेह

• काठमाडौ : टौ दह, कुलेश्वर दह

• बारा : गडिमाई दह

• जुम्ला : सिँजा दह, गोरख

• उदयपुर : जोगी दह

• कञ्चनपुर : बेदकोट दह

• कैलाली : खप्तड दह, घिना दह

• सिराहा : कमला दह

• सर्लाही : भाँग्रो दह, गोडडुवा दह

• कपिलवस्तु : गोरखा दह, चिलुवा दह

---

कुन कुण्ड कहाँ

• जानी कुण्ड : जुम्ला
• गोसाईकुण्ड, गणेशकुण्ड : रसुवा
• भैरवकुण्ड, नागकुण्ड : रसुवा
• शालिग्रामकुण्ड : कास्की
• दूध कुण्ड : सोलुखुम्बु
• नारदकुण्ड : गोरखा
• गंगा–जमुना कुण्ड : दाङ
• दामोदर कुण्ड : मुस्ताङ
• पञ्चकुण्ड : मुगु

---

नेपालका विभिन्न जिल्लामा रहेका ताल तथा पोखरी

• कास्की : फेवा, रूपा, बेगनास, मैदी, दिपाङ, खास्टे

• पाल्पा : रानी ताल, नन्दन ताल, सत्यवती ताल

• सिन्धुपाल्चोक : तारा भरनी पोखरी, सिपा पोखरी

• म्याग्दी : भाले बास्ने ताल, तातोपानी ताल, धप्य बराह ताल

• डोल्पा : फोक्सुण्डो ताल, जगडुला ताल

• पर्वत : खैरबार ताल

• मनाङ : तिलिचो ताल, गुङ्गे ताल

• मुस्ताङ : दुम्बा ताल, दुधा ताल   

• • संखुवासभा : सभापोखरी, सिद्धपोखरी, मच्छापोखरी

  • भोजपुर : सासापोखरी, पञ्चकन्यापोखरी, हाँसेपोखरी, काकापोखरी

  • इलाम : माईपोखरी, बेटनीपोखरी, सन्दकपोखरी

  • झापा : गजुरामार, यदुरामार, रामसागर, लसुनसागर

  • मोरङ : चुलीपोखरी, राजारानी ताल, बेतेना ताल, सुनवर्षी पोखरी

  • काठमाडौं : कमलपोखरी, नागपोखरी, रानीपोखरी, पानीपोखरी, नहेरापोखरी

  • कैलाली : घोडाघोडी ताल, पुरैना ताल, गोदावरी ताल, लालपुर ताल, निप्पनी ताल, खापर ताल

  • खोटाङ : बराह ताल, हिमपोखरी

  • डोटी : खप्तड ताल, छत्रीन ताल

  • सुर्खेत : बुलबुले ताल

  • कञ्चनपुर : बेलौरी ताल, बन्दा ताल, बेदकोट ताल

  • रुपन्देही : जङ्गडी ताल

  ---

  नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल : रारा, मुगु जिल्ला

  • वि.सं. २०२० जेठ ३ मा महेन्द्र ताल नामाकरण
  • लम्बाइ : ५ कि.मि., चौडाइ : ३ कि.मि., गहिराइ : १६७ मिटर
  • यो समुद्र सतहबाट २९९० मिटर माथि रहेको छ।
  • सर्वोच्च स्थानमा मात्र पाइने विश्वको एक मात्र ताल।

  ---

  नेपालको गहिरो ताल : शे–फोक्सुण्डो, डोल्पा जिल्ला

  • यो ताललाई रिङ्गो ताल, निझो ताल पनि भनिन्छ।
  • समुद्र सतहबाट ३६११.५ मिटर (११,८४९ फिट) माथि अवस्थित छ।
  • पानी न त बहाव वा तालभित्र कुनै जीव पाइने भएकाले यस ताललाई निर्जीव ताल भनिन्छ।
  • लम्बाइ : ५.१ कि.मि., चौडाइ : १.६ कि.मि. र गहिराइ : १४५ मिटर
  • नेपालको सबैभन्दा सुन्दर ताल मानिन्छ, जसलाई ‘स्वर्गकी फुल’ (१५६ फिट लामो) भनिन्छ।

  ---

  विश्वको सबैभन्दा उचाइमा रहेको ताल : तिलिचो ताल, मनाङ

  • लम्बाइ : ४ कि.मि., चौडाइ : १.२ कि.मि. र गहिराइ : २०० मिटर
  • यो समुद्र सतहबाट ४९१९ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ।

  ---

  हावापानीको आधारमा नेपालको विभाजन

  • नेपालको धरातलीय स्वरूप दक्षिणबाट उत्तरतिर उचाइ बढ्दै जाने हुँदा नेपालको हावापानीमा विविधता पाइन्छ।
  • हावापानीको स्वरूप तथा अवस्थाअनुसार नेपाललाई ५ भागमा विभाजन गरिएको छ।

  १. उष्ण मनसुनी हावापानी

  • नेपालको १२०० मिटरको उचाइसम्मका क्षेत्र तराई, भावर प्रदेश, भित्री उपत्यका, टार, बेँसी र भिम क्षेत्रमा उष्ण मनसुनी हावापानी पाइन्छ।
  • गृष्मकालमा तापक्रम ३०° सेल्सियसभन्दा बढी, शीतकालमा १५° देखि ५° सेल्सियससम्म झर्छ।
  • खेतीपातीका लागि अत्यन्त उपयुक्त हावापानी।

  २. न्यानो समशीतोष्ण हावापानी

  • समुद्र सतहबाट १२०० मिटर – २१०० मिटर सम्मको उचाइमा यस्तो हावापानी पाइन्छ।
  • यो क्षेत्र मध्यम पहाडी क्षेत्रमा पर्छ, जहाँ हावापानी गर्मीमा न्यानो र जाडोमा चिसो हुन्छ।

  ३. चिसो समशीतोष्ण हावापानी

  • २१०० मि. – ३३०० मि. सम्मको उचाइमा महाभारतको उच्च भाग र हिमालय पर्वतको तल्लो भागमा यस्तो हावापानी पाइन्छ।
  • यस क्षेत्रमा गृष्मकालमा तापक्रम १५°–२५° सेल्सियससम्म र जाडोमा ०°सम्म पुग्छ।

  ४. लेकाली हावापानी

  • ३३०० मिटर – ५००० मिटर सम्मको उचाइमा यस्तो हावापानी पाइन्छ।
  • भित्री हिमालय र हिमालय पर्वतको बिचतिर यस्तो हावापानी पाइन्छ।
  • यहाँको हावापानी पशुपालन र पर्यटनका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छ।

  ५. टुण्ड्रा वा हिमाली हावापानी (हिमप्रदेश)

  • ५००० मिटर भन्दा माथिको उचाइमा यस्तो हावापानी पाइन्छ।
  • यस क्षेत्रमा तापक्रम ०° सेल्सियसभन्दा पनि कम हुन्छ।
  • वर्षभरि हिमपात हुने र धेरै उचाइका कारण वनस्पति विरल हुन्छ।

  ---

  वनजंगल / वनस्पतिको आधारमा नेपालको विभाजन

  • धरातलीय स्वरूप र हावापानीको विविधताका कारण नेपालमा विभिन्न प्रकारका वनस्पति पाइन्छ।
  • यस आधारमा नेपालका वनजंगललाई ५ प्रकारमा विभाजन गर्न सकिन्छ।

  १. उष्ण सदाबहार वन

  • उचाइ : १५० मिटर – ९०० मिटर सम्म
  • पाइने वनस्पति : साल, सिसौ, खयर, सिमल, सन्ताल
  • पाइने पशुपक्षी : हात्ती, गैँडा, बाघ, भालु, मृग आदि

• पूर्वदेखि पश्चिमसम्म समानान्तर रूपमा फैलिएको यो जंगल चार कोससम्म फैलिएकोले यसलाई चारकोसे झाडी भनिन्छ।

२. समशीतोष्ण पतझड जंगल

• उचाइ : ९०० मिटर – २१०० मिटर सम्म
• पाइने वनस्पति : बेन्ज, गुराँस, चिलाउने, साल, सल्ला, चाँप, कटुस, ओखर

३. समशीतोष्ण कोणधारी जंगल

• उचाइ : २१०० – ३३०० मिटर सम्म
• पाइने वनस्पति : धुपी, बाँस, भोजपत्र
• क्षेत्र : महाभारत पर्वतको माथिल्लो भाग तथा हिमालय पर्वतको तल्लो भागमा

४. लेकाली वनस्पति

• उचाइ : ३३०० – ५००० मिटर सम्म
• यस क्षेत्रमा नसा–ना वनस्पति र घाँसेयुक्त क्षेत्र पाइन्छ।

५. टुण्ड्रा वनस्पति

• उचाइ : ५००० मिटर भन्दा माथि
• यस उचाइमा वर्षैभरि हिमपात हुने भएकाले वनस्पति पाइँदैन।
• हिमप्रदेश क्षेत्रमा पाइने काई, लेकन नै यस क्षेत्रका वनस्पति हुन्।

---

प्रमुख घाँटी तथा भञ्ज्याङहरू

• ताप्लेजुङ : च्याङ्ग, तिप्तला, चाङ्गला
• संखुवासभा : धुँचेगाङ, रावाला, उक्पा, पोप्ती, भोटेमोनी
• गोरखा : लार्के भञ्ज्याङ, बारपाक, लार्के, लार्केपास, याल्ला
• मुस्ताङ : चाङ्गुमा, घ्याडे, फुक्खुङ, लोमान्थाङ
• हुम्ला : यारी, चाङ्गला, लाम्पे, सिम्कोट, लोमडु, स्याँ
• बाजुरा : टिकर, छ्याडुला
• बझाङ : उराइ
• मुगु : नाक्पा
• सोलुखुम्बु : नाम्चा
• दोलखा : खुङ्गा, तिवाङ

---

नेपालको खनिज सम्पदा

• फलाम : चितवन, रोल्पा, डोल्पा, धादिङ, रुकुम, बैतडी, डोटी, पर्वत, गोरखा
• तामा : काभ्रे, ललितपुर, सिन्धुली, बाग्लुङ, म्याग्दी, ओखलढुङ्गा, दार्चुला, कञ्चनपुर
• चाँदी : रुकुम, धादिङ, बाग्लुङ, डोल्पा, गोरखा, पाल्पा
• सुन : कालीगण्डकी, सुनकोशी, त्रिशुली, राप्ती आदि
• चुनढुंगा : धादिङ, मकवानपुर, पाल्पा, काभ्रे, सुर्खेत, उदयपुर आदि
• जस्ता : गणेश हिमाल, ताप्लेजुङ, खोटाङ, मुस्ताङ आदि
• कोइला : दाङ, रोल्पा, सल्याण, काठमाडौं, भोजपुर
• प्युमिस स्टोन : उदयपुर, काभ्रेपलाञ्चोक, दोलखा, गोरखा हिमाल
• सिसा : गोरखा, सिन्धुपाल्चोक
• अभ्रक : धनुषा, सिराहा, सप्तरी
• म्याङ्गनीज : पाल्पा, सिन्धुपाल्चोक
• युरेनियम : चितवन नजिकको बिकास, बझाङ, मुस्ताङ, मकवानपुर

---

खनिज पदार्थ विविध

• जमिनभित्र थुप्रेर रहेका खनिजबाट प्राप्त हुने प्राकृतिक सम्पदालाई खनिज पदार्थ भनिन्छ।
• नेपालमा ७१ किसिमका खनिज पदार्थ पाइन्छन्।
• विश्वमा पहिलो पटक उत्खनन गरिएको खनिज : तामा

---

नेपालको प्रमुख झरनाहरू

• ओखलढुङ्गा : पोकली झरना, रातामाटे झरना

• अर्घाखाँची : सिलबट्टा झरना

• कास्की : पातले छाँगो (डेभिड्स फल)

• डोल्पा : सुन्दरता झरना

• नुवाकोट : पञ्चधारा झरना

• सिन्धुपाल्चोक : भोटेकोशी झरना, गङ्गाझरना झरना

• डोटी : जोरपोखरी झरना, देलेख : दरी खोला झरना

• कालिकोट : पचाल झरना (सर्वाधिक लामो झरना, उचाइ : ३८१ मिटर)

• उदयपुर : बोहोरि खोलाको झरना, बुबाको झरना

• ताप्लेजुङ : छाङ्गे झरना

• खोटाङ : दिपु झरना

• बाग्लुङ : पुर्णगाथा झरना

• दाङ : छहरे झरना, गंगा जमुना झरना

• तेह्रथुम : ह्यातुङ झरना

• पाल्पा : बग्दै झरना, छहरे झरना

---

नेपाल र चीन बिचमा रहेका प्रमुख व्यापारिक नाकाहरू

• ओलाङ्चुङगोला : ताप्लेजुङ

• लार्के भञ्ज्याङ : गोरखा

• तिंकर : दार्चुला

• नाका भञ्ज्याङ (नागजोला) : मुगु

• किमाथाङ्का : संखुवासभा

• सुङ्गगढी : रसुवा

• केरुङ : रसुवा

• नाघ्दा, लामाबगर, चिन्चा : दोलखा

• कोरला / तातोपानी : सिन्धुपाल्चोक

• यारी, हिल्सा : हुम्ला

• लोमान्थाङ : मुस्ताङ

---

वन, प्राकृतिक स्रोत तथा राष्ट्रिय सम्पदाहरूको संरक्षण सम्बन्धी

• दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूमध्ये सबैभन्दा बढी वन क्षेत्र भुटानको ७२.४ प्रतिशत रहेको छ भने सबैभन्दा कम पाकिस्तानको १.९ प्रतिशत रहेको छ।
• राष्ट्रिय निकुञ्ज (तालिका बुँदामा):
• १. चितवन
• स्थापना (वि.सं.): वि.सं. २०३० (सन १९७३)
• क्षेत्रफल: ९५२.६३ वर्ग कि.मि.
• अन्तर्गत जिल्ला: चितवन, मकवानपुर, पर्सा, नवलपरासी पूर्व र नवलपुर
• पाइने प्रमुख जनावर:
• एक सिङ्गे गैँडा, पाटे बाघ, भालु, हात्ती, निलगाई, घडियाल, गोही, मगर गोही, हल्केप्वा चरा
• अन्य विशेषता:
• नेपालको पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज
• सबैभन्दा बढी पर्यटक आउने
• सन् १९८४ मा विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत
• २. लाङटाङ
• स्थापना (वि.सं.): वि.सं. २०३२ (सन १९७६)
• क्षेत्रफल: १७१० वर्ग कि.मि.
• अन्तर्गत जिल्ला: रसुवा, नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक
• पाइने प्रमुख जनावर:
• हाब्रे (रेड पाण्डा)
• अन्य विशेषता:
• हिमाली क्षेत्रमा स्थापित पहिलो निकुञ्ज
• जैविक विविधताको दृष्टिकोणले विश्वकै धनी स्थानमा पर्छ
• ३. सगरमाथा
• स्थापना (वि.सं.): वि.सं. २०३२ (सन १९७६)
• क्षेत्रफल: ११४८ वर्ग कि.मि.
• अन्तर्गत जिल्ला: सोलुखुम्बु
• पाइने प्रमुख जनावर:
• कस्तुरी मृग, हिमाली भालु, घोरल, थार, कस्तुरी, डाँफे, चिरकाटे, कालिज, हिमचितुवा
• अन्य विशेषता:
• उच्च स्थानमा रहेको निकुञ्ज (२८४५ मिटर देखि ८८४८ मिटर सम्म)
• सन् १९७९ मा विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत
• ४. रारा
• स्थापना (वि.सं.): वि.सं. २०३२ (सन १९७६)
• क्षेत्रफल: १०६ वर्ग कि.मि.
• अन्तर्गत जिल्ला: मुगु, जुम्ला
• पाइने प्रमुख जनावर:
• हिमाली भालु, कस्तुरी मृग, थार, घोरल
• अन्य विशेषता:
• सबैभन्दा सानो राष्ट्रिय निकुञ्ज
• ५. बर्दिया
• स्थापना (वि.सं.): वि.सं. २०३२ (सन १९७६)
• क्षेत्रफल: ९६८ वर्ग कि.मि.
• अन्तर्गत जिल्ला: बर्दिया
• पाइने प्रमुख जनावर:
• कृष्णसार, बाघ, भालु, चितुवा, चित्तल, जरायो, लंगुर, बाघिन, जंगली हात्ती, मृग
• अन्य विशेषता:
• तराई क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय निकुञ्ज
• निलगाई (ब्ल्याकबक), जंगली हात्ती

६. शे-फोक्सुण्डो

स्थापना (वि.सं.): २०४० (सन १९८४)

क्षेत्रफल: ३५५५ वर्ग कि.मि.

जिल्ला: डोल्पा, मुगु

पाइने प्रमुख जनावर:

हिउँ चितुवा, तिब्बती खरायो, चिर बाघ, तिब्बती गधा, नाउर, नीलगाई, कस्तुरी मृग

अन्य विशेषता:

सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय निकुञ्ज

७. खप्तड

स्थापना (वि.सं.): २०४२ (सन १९८५)

क्षेत्रफल: २२५ वर्ग कि.मि.

जिल्ला: बझाङ, बाजुरा, डोटी, अछाम

पाइने प्रमुख जनावर:

रतुवा, चितुवा, घोरल, जंगली कुकुर, रातो बाँदर, मृग, डाँफे

८. मकालु बरुण

स्थापना (वि.सं.): २०४५ (सन १९९२)

क्षेत्रफल: १५०० वर्ग कि.मि.

जिल्ला: संखुवासभा र सोलुखुम्बु

पाइने प्रमुख जनावर:

कस्तुरी मृग, हिमाली कालो भालु, हाब्रे, चितुवा, याक, चौरी गाई, फिस्टे चरा

अन्य विशेषता:

अन्यत्र नपाइने डिङ्किमे रेन वार्बलर र ओलीभ ग्राउण्ड वार्बलर (२ वटा फिस्टे चरा) यही मात्र पाइन्छ।

९. शिवपुरी–नागार्जुन

स्थापना (वि.सं.): २०५८

क्षेत्रफल: १५९ वर्ग कि.मि.

जिल्ला: काठमाडौं, नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक र धादिङ

पाइने प्रमुख जनावर:

चितुवा, कस्तुरी मृग, हिमाली भालु, नाउर, चितुवा, याक, चौरी गाई

अन्य विशेषता:

बाघबजार, सर्पगन्धा, नागी गुम्बा, सुन्दरीजल यहाँ पर्छ।

धार्मिक दृष्टिकोणले प्रसिद्ध छ।

१०. बाँके

स्थापना (वि.सं.): २०६७/३/२८ (सन २०१०)

क्षेत्रफल: ५५० वर्ग कि.मि.

जिल्ला: बाँके, बर्दिया, दाङ र सल्यान

पाइने प्रमुख जनावर:

बाघ, हाइना, चितुवा, चित्तल, जरायो, लंगुर, बाघिन, जंगली हात्ती

अन्य विशेषता:

बाघ संरक्षण प्रमुख उद्देश्य

११. शुक्लाफाँटा

स्थापना (वि.सं.): २०३१

क्षेत्रफल: ३०५ वर्ग कि.मि.

जिल्ला: कञ्चनपुर

पाइने प्रमुख जनावर:

विश्वकै दुर्लभ बारहसिंगा को २००० भन्दा बढी देख्न सकिने

अन्य विशेषता:

नेपालको सबैभन्दा ठूलो घाँसेमैदान ५४ वर्ग कि.मि. यही निकुञ्जमा पर्छ

१२. पर्सा

स्थापना (वि.सं.): २०७४

क्षेत्रफल: ६३७.३९ वर्ग कि.मि.

जिल्ला: चितवन, मकवानपुर र पर्साका केही भूभाग

पाइने प्रमुख जनावर:

जंगली हात्ती, चौरिया, बाघ

अन्य विशेषता:

नेपालको १३ औं/अन्तिम राष्ट्रिय निकुञ्ज

नोट:

दुर्लभ वन्यजन्तुको संरक्षण निकै ठूलो योजना अन्तर्गत ‘जैविक मार्ग (करिडोर)’ बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रमा पर्छ।

बारहसिंगाको लागि प्रसिद्ध राष्ट्रिय निकुञ्ज शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज हो।

संरक्षण क्षेत्र: ६

१. अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र

स्थापना: वि.सं. २०४३

क्षेत्रफल: ७६२९ वर्ग कि.मि.

भौगोलिक क्षेत्र: लमजुङ, मनाङ, मुस्ताङ, म्याग्दी, कास्की

पाइने प्रमुख जनावर:

हिमाली दुर्लभ जीवजन्तु, वनस्पति तथा सांस्कृतिक सम्पदाहरुको संरक्षण

२. कञ्चनजंगा संरक्षण क्षेत्र

स्थापना: वि.सं. २०५४

क्षेत्रफल: २०३५ वर्ग कि.मि.

भौगोलिक क्षेत्र: ताप्लेजुङ

पाइने प्रमुख जनावर:

हिउँ चितुवा, कस्तुरी मृग, हिमाली भालु, हाब्रे, नाउर, घोरल

अन्य विशेषता:

नेपालमा मात्र पाइने व्याघ्रता पाहा रोकबेली र पाहा ब्लन्केट यहाँ पाइन्छ।

३. मनास्लु संरक्षण क्षेत्र

स्थापना: वि.सं. २०५५

क्षेत्रफल: १६६३ वर्ग कि.मि.

भौगोलिक क्षेत्र: गोरखा

पाइने प्रमुख जनावर:

२९ प्रजातिका स्तनधारी हिउँ चितुवा, कस्तुरी मृग, नाउर, भालु लगायत विभिन्न चराहरु र सर्प जातिहरु

४. कृष्णसार

स्थापना: वि.सं. २०६५

क्षेत्रफल: १६.९५ वर्ग कि.मि.

भौगोलिक क्षेत्र: बर्दिया

पाइने प्रमुख जनावर:

कृष्णसार

५. गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्र

स्थापना: वि.सं. २०६६

क्षेत्रफल: २१७९ वर्ग कि.मि.

भौगोलिक क्षेत्र: रामेछाप, दोलखा र सिन्धुपाल्चोक

६. अपि नाम्पा संरक्षण क्षेत्र

स्थापना: वि.सं. २०६७

क्षेत्रफल: १९०३ वर्ग कि.मि.

भौगोलिक क्षेत्र: दार्चुला

पाइने प्रमुख जनावर:

हिमाली कालो भालु, हिउँ चितुवा, घोरल, डाँफे, मुनाल, हिउँ मयुर, जटामसी, यार्सागुम्बा, पाँचऔले आदि

नेपालमा वन्यजन्तु आरक्ष: १

वन्यजन्तु आरक्ष (बुँदामा):

कोशी टप्पु

स्थापना वर्ष: वि.सं. २०३२

क्षेत्रफल: १७५ वर्ग कि.मि.

भौगोलिक क्षेत्र: सुनसरी र सप्तरी

पाइने प्रमुख जनावरहरू:

विश्वकै दुर्लभ अर्ना, घडियाल तथा मगरगोही, साँस तथा विभिन्न माछा तथा चराचुरुङ्गी

सर्वाधिक संख्यामा पक्षी पाइने स्थान

शिकार आरक्ष: १

१. ढोरपाटन

स्थापना: वि.सं. २०४४ (सन १९८७)

क्षेत्रफल: १३२५ वर्ग कि.मि.

फैलिएको जिल्ला: रुकुम, बागलुङ र म्याग्दीको केही भाग

पाइने जीवजन्तु:

नाउर, फाँकल, घोरल, हिमाली भालु, नील भेडा

नेपालका संरक्षित (खतरामा परेका) वन्यजन्तु

संरक्षित स्तनधारी वन्यजन्तु: २६

संरक्षित चराचुरुङ्गी (९ प्रजाति):

१. कालो स्टोर्क

२. सेतो स्टोर्क

३. डाँफे

४. मुनाल

५. चिर

६. खर मयुर

७. सानो खर मयुर

८. सारस

९. ठूलो बेस्ना

संरक्षित घस्रने सरीसृप/जीव (३ प्रजाति):

१. घडियाल गोही

२. सुन गोहोरो

३. अजिङ्गर

विश्व सम्पदा सूचीमा नेपाल

सांस्कृतिक सम्पदा:

१. काठमाडौँ उपत्यका क्षेत्र (सन १९७९)

२. ऐतिहासिक स्थान: हनुमानढोका दरबार क्षेत्र, पाटन दरबार क्षेत्र, भक्तपुर दरबार क्षेत्र

३. हिन्दु धार्मिक क्षेत्र: पशुपतिनाथ मन्दिर क्षेत्र, चांगुनारायण मन्दिर क्षेत्र

४. बौद्ध धार्मिक क्षेत्र: स्वयम्भूनाथ स्तुप क्षेत्र, बौद्धनाथ स्तुप क्षेत्र

५. लुम्बिनी क्षेत्र (सन १९९७)

प्राकृतिक सम्पदा:

१. सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज (सन १९७९)

२. चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज (सन १९८४)

समसामयिक

गोदावरी–फुल्चोकी वन संरक्षण क्षेत्र घोषित

घोषणा मिति: २०७९/०३/०२

ललितपुर र काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लामा पर्ने गोदावरी–फुल्चोकी क्षेत्रलाई वन संरक्षण क्षेत्र घोषणा गरिएको छ।

पक्षी आरक्ष तथा सिमसार क्षेत्र (चरा अभयारण्य क्षेत्र)

नेपाल सरकारले दुईवटा ताल क्षेत्रलाई पक्षी आरक्ष क्षेत्रको रूपमा घोषणा गरेको छ।

उद्देश्य:

चराचुरुङ्गीलाई संरक्षण, संवर्धन तथा प्रवर्द्धन गर्नु

मानिसहरूलाई उक्त क्षेत्रमा गएर चराचुरुङ्गी अवलोकन गर्न पाउने, तर तिनलाई कुनै नोक्सान पुर्‍याउन नपाइने

१. नेपालको पहिलो बर्ड स्याङ्चुअरी (चरा अभयारण्य क्षेत्र): घोडाघोडी ताल

घोषणा मिति: २०६६ फागुन २७ गते

घोडाघोडी ताल क्षेत्रलाई विश्व रामसार सूचीमा समेत सूचीकृत गरिएको थियो।

२. नेपालको दोस्रो बर्ड स्याङ्चुअरी (चरा अभयारण्य क्षेत्र): जगदीशपुर ताल

घोषणा मिति: २०७६ असार २२ गते

जगदीशपुर ताल क्षेत्र विश्व रामसार सूचीमा समेत सूचीकृत गरिएको थियो।

चौथो राष्ट्रिय वन संरक्षण रणनीति २०७९

सार्वजनिक मिति: २०२२ जुलाई २९ (अन्तर्राष्ट्रिय बाघ दिवसको अवसर पारेर)

बाघ गणना २०७५ को नतिजा अनुसार बाघको संख्या

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज : ९३

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज : ८७

पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज : १८

शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज : १६

बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज : २५

कुल बाघको संख्या : २३५

बाघ गणना २०७९ को नतिजा अनुसार बाघको संख्या

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज : ९३

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज : ८७

पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज : १८

शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज : १६

बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज : २९

कुल बाघको संख्या : ३५५

अन्य जानकारी

नेपालमा प्रत्येक चार–चार वर्षमा बाघ गणना गरिन्छ ।

विश्व बाघ दिवस जुलाई २९ मा मनाइन्छ ।

सबैभन्दा बढी बाघ पाइने देश भारत हो ।

अर्ना गणना २०७५

जम्मा अर्नाको संख्या : ४४१ (सन २०१५ को गणनामा ४४७ वटा अर्ना थिए ।)

 नेपालको पूर्वी भाग कोशीटप्पु आरक्ष भित्र मात्र पाइन्छ ।

गैँडा गणना २०७७

जम्मा गैँडा संख्या : ७५२ (१ सय ९ वटा गैँडा थप)

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा : ६९४

शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा : १७

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा : ३८

पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा : ३

हाल सम्म १९९४, २०००, २००५, २०११, २०१५ र हाल २०७७ मा गैँडा गणना सम्पन्न भएको छ ।

                           

                   **समाप्त***